Skeptische-artikelen.nl

Een kritische kijk op populaire fenomenen

 

Het Lucifer-project

Door Brian Dunning

Sommigen geloven dat NASA Saturnus of Jupiter wil veranderen in een kleine zon.

(Het onderstaande artikel verscheen eerder als 'The Lucifer Project' op skeptoid.com)

Een van de meest dramatische gebeurtenissen in Arthur C. Clarke's 2001: A Space Odyssey-boekenreeks wordt in het tweede deel beschreven, 2010: Odyssey Two. De vreemde buitenaardse monoliet draaiend in een baan om Jupiter repliceert zichzelf op één of andere manier miljarden keren waarbij materie van Jupiter zelf wordt gebruikt en de gasreus condenseert tot een kleinere, dichtere, warmere massa totdat er plotseling een kernfusie wordt bereikt. Jupiter bereikt hiermee zijn doel waardoor het zijn natuur, door sommige astronomen ook wel “mislukte ster” genoemd, ontkend. Deze nieuwe ster brengt leven in de constellatie van de Aarde-achtige manen, wordt een zonnestelsel binnen een zonnestelsel en wordt Lucifer genoemd door de mensen op Aarde die voortaan twee zonnen aan de hemel hebben staan.

“Jupiter bewoog niet uit zijn eeuwenoude baan, maar deed iets wat bijna net zo onmogelijk was. Hij kromp zo snel dat je de rand zag verschuiven terwijl je er naar keek. Op hetzelfde moment werd de planeet helderder, verkleurde van saai grijs naar parelwit. Hij was beslist schitterender dan ooit in al die tijd dat de Mens hem had aanschouwd…”

Voor de meesten van ons is dit science fiction; er zijn teveel fysieke redenen waarom dit niet in werkelijkheid kan gebeuren. Een paar van die argumenten worden door Clarke's personages ter sprake gebracht als zij getuige zijn van deze onvoorstelbare gebeurtenis. Echter, een aantal complot theoretici (de meesten van het soort dat in het Marsgezicht gelooft) zijn van mening dat dit niet alleen mogelijk is, maar dat het een concreet project in wording is bij NASA. En bovendien is, wat zij “Het Lucifer Project” noemen, al eens uitgeprobeerd.

De details variëren, de belangrijkste is de verwarring of Lucifer betrekking heeft op Jupiter of Saturnus. In The Space Odyssey-films en boeken draait alles om Jupiter, behalve het originele boek gebaseerd op een eerdere versie van Clarke en Kubrick's scenario met Saturnus (de ringen van Saturnus bleken later een te grote ‘special effects’-uitdaging). In veel van de moderne complottheorieën herleeft het verhaal ook weer rond Saturnus. Maar in ieder geval, wanneer we het hebben over ‘een gasreus’ denk dan aan Saturnus of Jupiter, afhankelijk van wat jij wilt. Het maakt in werkelijkheid niet zoveel uit.

De belangrijkste onderdelen van deze NASA missies in de diepe ruimte die het vuurtje van de complottheorieën aanwakkert zijn de RTGs, oftewel Radio-isotoop thermo-elektrische generatoren, die ruimtesondes als Cassini, Galileo, Voyager, en anderen van de nodige voeding voorzien. Voorbij Mars is er onvoldoende zonlicht om een ruimtevaartuig van de benodigde stroom te voorzien, daarom zijn deze RTG's de enige optie die we hebben. We hebben ze al eerder op Skeptoid besproken: Rusland heeft soortgelijke generatoren gebruikt voor het aandrijven van zo'n 150 vuurtorens langs de extreem afgelegen noordelijke kust. Warmte van een radioactief element, meestal plutonium-238, stroomt door een thermokoppel wat een directe elektrische stroom veroorzaakt wanneer er warmte wordt toegepast. RTG's hebben geen bewegende delen en zijn zeer eenvoudig en betrouwbaar.

Zij die in het Lucifer-project geloven, vermoeden dat een dergelijke lading van radioactieve stoffen als een atoombom reageert in de hoge-druk diepten van de gasreus, en zij vooronderstellen dat dit op een of andere manier de hele planeet zal ontsteken, waardoor de hele zaak in een kleine ster verandert. Dit zou fungeren als een zon voor haar manen, en verandert ze in bewoonbare werelden. Saturnus' maan Titan wordt meestal aangehaald, en de bewering is dan dat NASA van plan is deze om te zetten in een menselijke kolonie voor een onbekend snood doel.

In 2003 werd de Galileo-ruimtesondemissie beëindigd met het opzettelijk te pletter laten storten op Jupiter, om de mogelijkheid van besmetting van Jupiter's manen met bacteriën van de aarde te vermijden. Een man, Jacco van der Worp genaamd, nu een pleitbezorger voor de Apocalyps 2012, beweerde op het Coast to Coast AM radio-programma dat een dergelijke botsing onmiddellijk een implosie van het plutonium in de RTG's zou veroorzaken en een atoomexplosie tot gevolg zou hebben. Denk aan onze oude vriend Richard Hoagland, ruimte complot theoreticus, die gelooft dat veel van de kenmerken die op Mars zijn gevonden ruïnes van oude beschavingen zijn, en dat NASA dit probeert te verdoezelen. Hij hoorde over en viel volledig voor van der Worp's idee die beweerde dat een mysterieuze zwarte vlek (kort zichtbaar op het oppervlak van Jupiter een maand later) het bewijs was van deze explosie. Hoagland beweert dat Galileo opgesplitst zou zijn in Jupiter's atmosfeer, en dat het een maand heeft geduurd voordat de plutonium capsules door Jupiter's zeer dichte atmosfeer zijn gevallen tot de druk zo groot werd dat de capsules implodeerden. Hoagland concludeert dat bescherming van Jupiter's manen tegen besmetting een misleidend artikel was in NASA's poging tot de schepping van Lucifer.

De planning is om de Cassini-ruimtesonde bij Saturnus te beëindigen in 2012, echter NASA heeft nog niet besloten het te pletter te laten storten op een kleinere maan (waar RTG besmetting geen probleem is) of om het in een hoge baan te parkeren. De ringen van Saturnus maken een aanpak als de Galileo-achtige crash op de gasreus te moeilijk.

Er zijn een aantal verschillen tussen een RTG en een atoom-of thermonucleaire kernkop. De plutoniumgradatie is één verschil. De RTG gebruikt onsplijtbaar plutonium-238, terwijl in kerwapens splijtbaar plutonium-239 wordt gebruikt. Het verschil is dat plutonium-239 minder dan 7% PU-240 bevat. Plutonium-238 bevat meer. Dit maakt een kettingreactie niet alleen moeilijk vol te houden, maar maakt het materiaal ook radioactiever, lastiger mee te werken en op te slaan. In 1977 derubriceerde de Verenigde Staten een ondergrondse kernproef gedaan op de Nevada Test Site in 1962, waarbij onsplijtbaar plutonium werd gebruikt. Hoewel de explosieve opbrengst vrij laag was bewees de test dat de plutonium-gradatie alleen de speculaties over Lucifer niet kunnen tegenspreken.

Maar de belangrijkste reden dat een RTG niet kan exploderen als een bom komt door de structuur. Elk van Cassini's drie RTG's bevat 72 marshmallow-achtige bolletjes plutonium van ongeveer 150 gram per stuk, elk afzonderlijk ingesloten in iridium binnen een schokwerende schaal van grafiet. Vier van deze worden ingesloten binnenin een van de 18 afzonderlijke warmtegeleiders, elk met een eigen aparte hitteschild en impact schild. Als zich een crash of probleem voordoet, inclusief opsplitsing bij terugkeer, zullen deze schilden van elkaar gescheiden worden en rondgestrooid.

Omgekeerd, om Pu-238 te laten ontploffen, heb je een kritische massa massief plutonium nodig van ten minste 10 kg. Deze kritische massa moet worden geïmplodeerd met een gelijktijdige explosie van alle kanten, door op hetzelfde moment uit alle hoeken een plotselinge druk uit te oefenen. Uiteraard kan dit niet gebeuren met een RTG ontwerp. Hoewel theoretisch gezien elke RTG genoeg plutonium bevat om een kritische massa voort te brengen, is het onmogelijk om het in de juiste vorm samen te brengen. Een implosie-geleid atomair apparaat moet zijn kritische massa in een zeer specifieke configuratie hebben. Elke vorm van druk of een crash verstuurd al alle afzonderlijke impact-schelpen door de ruimte, en elk deeltje is veel te klein om ooit tot een kritische massa te komen en te imploderen. Er is gewoon geen sprake van, in de natuurkunde is het onmogelijk dat een stuk kleiner dan de kritische massa een kettingreactie teweegbrengt, ongeacht de omgeving waarin het verkeert.

Voorstanders van de NASA-complottheorie beweren dat de hoge druk van de diepe atmosfeer binnen in de gasreus de implosie-druk zal leveren, maar ze bieden geen oplossing voor het probleem van de kritische massa. Ik heb mij een ongeluk gezocht, en het beste artikel geschreven door complotdenkers wat ik kon vinden, was van een anonieme auteur die toegeeft dat de pellets 150 gram zijn, maar die stelt dat plutonium-238 slechts 200 gram vereist om de kritische massa te bereiken. Dit is gewoon onjuist, maar zelfs als het waar zou zijn, 150 is nog steeds minder dan 200. Toch lijkt de auteur dit simpelweg te negeren en zegt dat er een 600 kiloton ontploffing uit voort kan komen.

Dus laten we er vanuit gaan dat een RTG op een of andere manier een 600 kiloton atoomexplosie op een gasreus kan veroorzaken. Dan is dit nog slechts een fractie van de vuurkracht van sommige thermonucleaire tests uitgevoerd op aarde. De grootste, de Tsar Bomba in de Sovjet-Unie in 1961 explodeerde met een opbrengst van 50 megaton. Dat veranderde de aarde niet in een kleine zon, het veroorzaakte een verwaarloosbaar deukje op onze gigantische planeet. Dus waarom zou deze veel kleinere explosie zo'n drastisch effect op een gasreus kunnen hebben? Nou, net als onze zon, bestaan de gasreuzen grotendeels uit waterstof en helium. Door de intense druk opgesloten binnen een atoomexplosie fuseren deze elementen en veroorzaken een thermonucleaire kettingreactie. Op aarde houdt deze kettingreactie na een atoomexplosie snel op vanwege een gebrek aan druk en brandstof. Maar op de zon is enorm veel brandstof aanwezig en een enorme druk van de krachtige en verpletterende zwaartekracht van de zon. Dit heet magnetische opsluiting, en het is de reden waarom de kernreactie op de zon permanent is.

Sterren die minder massief zijn dan de zon hebben minder zwaartekracht. Tot een bepaalde grens hebben ze onvoldoende magnetische restrictie. Dit zijn de zogenaamde bruine dwergen. Vanwege hun dichtheid en zwaartekracht hebben alle bruine dwergen toevallig ongeveer hetzelfde uiterlijk als Jupiter. Echter hun massa varieert van 1 tot ongeveer 90 Jupitermassa's. Boven deze grens, hebben ze voldoende magnetische restrictie en kunnen fusie-energie opwekken. Maar binnen deze grens, met Jupiter aan de laagste kant, is dit onmogelijk. Sommigen astronomen maken geen duidelijk onderscheid tussen een gasreus en een bruine dwerg, maar ze hebben een kenmerk gemeen en dat is dat hun massa veel te laag is voor het opwekken van fusie-energie. Een atomische of thermonucleaire explosie binnen Jupiter zou net als op aarde met een sisser aflopen. Saturnus, met minder dan een derde van Jupiter's massa is nog verder buiten het bereik van magnetische restrictie.

Zelfs Arthur C. Clarke geloofde niet dat zijn fictie waarheid kon worden. Bij de ontsteking van Lucifer zei Vasili, een van Clarke's Russische wetenschappers, het volgende:

“Oh, ik zie tientallen bezwaren - hoe zouden zij voorbij het ijzeren minimum komen; hoe zit het met stralingsoverdracht, Chandrasekhar's beperking.”

En net als Vasili hebben wij slechts een paar problemen aangekaart, maar zeker een van de meest hardnekkige voor degenen die geloven dat onze hele kleine ruimtesondes voorboden zijn van de planetaire dood en nieuwe zonnestelsels. Geniet van de science fiction verhalen en geniet van de wetenschap die terugkomt door Cassini's telemetrie, maar verwar die twee alsjeblieft niet. Saturnus en Jupiter gaan voorlopig nergens heen.

Vertaald door Nicoline Van Der Eyden. Op deze site is het (nog) niet mogelijk om reacties te lezen en te plaatsen. Daarvoor verwijzen we je naar het oorspronkelijke artikel, waar je ook de (Engels) gesproken podcast kunt vinden, alsmede literatuurreferenties en links naar gerelateerd materiaal.

Terug naar artikeloverzicht