Skeptische-artikelen.nl

Een kritische kijk op populaire fenomenen

 

Wi-Fi, slimme meters en andere radio-boemannen

Door Brian Dunning

Zijn algemene radiogolven kankerverwekkend of op een andere wijze schadelijk?

(Het onderstaande artikel verscheen eerder als 'Wi-Fi, Smart Meters, and Other Radio Bogeymen' op skeptoid.com)

Vandaag bekijken wij met een sceptisch oog de populaire bewering dat doodgewone radio's zoals walkietalkies, politieradio's en portofoons, en apparaten zoals mobiele telefoons (met een ingebed besturingssysteem), wi-fi centra en slimme elektriciteitsmeters gevaarlijk zijn. Sommigen zeggen dat ze kanker veroorzaken, sommigen beweren dat ze vage gezondheidsrisico's met zich mee brengen. Hoe bezorgd moet je nu zijn dat zoiets alomtegenwoordig als radiogolven je meer kwaad dan goed doen?

De kwestie werd groot nieuws in alle populaire media door de zorgwekkende bekendmaking van de Wereldgezondheidsorganisatie in mei 2011. In het persbericht stond dat het internationaal kankerinstituut (IARC) radiofrequenties (RF) in hun Groep 2B (mogelijk carcinogeen) had geplaatst vanwege een verhoogd risico op hersentumor of glioom gerelateerd aan het gebruik van mobiele telefoons. Helaas heeft slechts een enkeling het persbericht daadwerkelijk gelezen en alleen maar de krantenkoppen gezien die een zeer scheef beeld geven van wat er werkelijk is gezegd. Met dien gevolge dat er wereldwijd een nieuwe beweging ontstond, met name in Canada, die opriep tot een verbod op bepaalde RF-apparaten. Canada's Groene partij riep openlijk op tot verwijdering van wi-fi computer netwerken binnen scholen en veel groepen voerden actie tegen de waarneembare gezondheidsgevolgen van slimme elektriciteitsmeters.

Aan de groepen die actief demonstreren tegen zaken die onder Groep 2B vallen vraag ik: “Drink je koffie?” De meesten wel en toch zit koffie ook in Groep 2B, evenals beroepen als timmerman of werk in een houtverwerkingsfabriek. Onder Groep 2B vallen ook ingemaakte groenten, kokosolie en zelfs het magnetisch veld van de aarde. Het is iets te kort door de bocht om te zeggen dat omdat deze zaken toch ook gewoon en veilig klinken radiofrequenties dat dan ook wel zullen zijn, maar de Wereldgezondheidsorganisatie acht ze vergelijkbaar riskant.

Groep 1 is de classificatie van stoffen die carcinogeen zijn. Voorbeelden zijn uv-straling, tabak en plutonium.

Groep 2A is de classificatie van waarschijnlijk carcinogeen, men weet nog niet zeker of ze kankerverwekkend zijn maar er zijn wel sterke aanwijzingen voor. Voorbeelden zijn: uitlaatgassen en de petroleum industrie.

In groep 2B zitten stoffen die mogelijk carcinogeen zijn, substanties waarbij verder onderzoek nodig is om uit te zoeken of ze kanker kunnen verwekken. Het is een lijst van stoffen die niet, ik herhaal niet, carcinogeen zijn. In de toekomst wel? Misschien. Maar op basis van wat we nu weten zijn ze dat niet.

Als je de Wereldgezondheidsorganisatie als de autoriteit ziet waar je op af wilt gaan, luister dan naar wat ze werkelijk zeggen. In het rapport is de stellingname over radiofrequenties en elektromagnetische straling onmiskenbaar als volgt:

…Momenteel zijn er geen aanwijzingen die het bestaan van enig gezondheidsrisico bevestigd door blootstelling aan een laag elektromagnetisch veld niveau.

Wij hoeven deze risico's ook niet te verwachten. Radiofrequentie is overal om ons heen en is er ook altijd geweest. Als je een radio op een ruisstand zet hoor je normale achtergrond straling. Ongeveer 1% van die ruis is overgebleven van de oerknal. Maar omdat radiofrequentie natuurlijk is voor alle levende wezens in het heelal betekent niet automatisch dat het veilig is. Om vast te stellen dat iets veilig is moeten we naar de cijfers kijken. Dus laten we kijken wat we tot nu toe weten.

Het elektromagnetisch spectrum is redelijk makkelijk te begrijpen. Het begint bij de lage frequentie nul, dan door naar de radiofrequenties, langs het zichtbare licht naar de gamma straling en door naar het oneindige met steeds hogere frequenties. De lage frequenties noemen we niet-ioniserend omdat er onvoldoende energie is om de elektronen te verwijderen en de chemie te veranderen. De hogere frequenties zijn ioniserend en kunnen schadelijk zijn voor levend weefsel. De scheidslijn tussen de twee zit aan de bovenkant van het zichtbare licht waar ultraviolet begint. Zonnebrand is eigenlijk beschadigd weefsel veroorzaakt door ioniserende straling; UV bevat voldoende energie om net de buitenste laag van de huid door te dringen. Maar als we hoger gaan, richting de röntgenstraling dan bevat de straling voldoende energie om helemaal tot het lichaam door te dringen. Röntgenstralen kunnen worden gestopt door een loden deken. Nog hogere energie frequenties zoals de sterkste kosmische straling kunnen door de hele planeet heen dringen.

Dus, onthoud deze scheidslijn. Zichtbaar licht zoals bij je thuis is over het algemeen veilig net als alle frequenties daaronder. Ultraviolet licht en alles daarboven is schadelijk.

Echter er zijn aanhoudende beweringen van schade door niet-ioniserende straling en daarbij worden vaak onderzoeken geciteerd die een biologisch effect aantonen van een bepaald radio-kenmerk. Er zijn slechts een handjevol onderzoeken die herhaaldelijk worden geciteerd in vergelijking tot de meer dan 25.000 onderzoeken die de Wereldgezondheidsorganisatie deed en geen rede voor bezorgdheid vonden.

De meest luidruchtige anti-radio activiste is misschien wel Dr. Magda Havas van de Universiteit van Trent in Ontario, Canada. Het is bijna onmogelijk om een artikel over de veiligheid van radio apparatuur te vinden waar Dr. Havas niet als expert in wordt geciteerd. Ze heeft zelf geen enkel gedegen onderzoek gepubliceerd maar citeert tot vervelens toe deze paar twijfelachtige onderzoeken die het idee promoten dat radio schadelijk is. Om deze onderzoeken te vinden moet je je eerst langs honderden andere onderzoeken begeven die haar gewenste uitkomst tegenspreken. Het is moeilijk voor te stellen dat Dr. Havas niet beseft dat zij een wetenschap promoot die botst met wat vrijwel ieder ander gevonden heeft. Je moet je afvragen of haar studenten haar beweringen klakkeloos accepteren of dat zij het bekijken binnen de context van wetenschappelijke consensus.

Dr. Havas citeert één zo'n onderzoek die volgens haar beweert dat mobiele telefoon-signalen de bloedbaan naar de hersenen afbreekt. In werkelijkheid was dit een eenmalig in-vitro (petrischaal) experiment en de auteurs hebben vervolgens een potentieel gevolg voorondersteld, namelijk verhoogde doorlaatbaarheid van de bloed-hersenbarrière. Met andere woorden, niemand heeft dit effect daadwerkelijk geobserveerd.

Een andere studie die vaak geciteerd wordt toont aan dat niet-ioniserende microgolven de afbraak van enkelstrengs en dubbelstrengs DNA veroorzaken. Hoewel interessant, was dit ook een klein onderzoek (slechts 4 groepen ratten) en is ook nooit gerepliceerd door andere onderzoekers. Noemenswaardig is ook het feit dat de ratten werden blootgesteld aan een signaal dat in geen enkel natuurlijk of elektronisch apparaat bestaat (een sterke constante 2.5 GHz toon) en de effecten verdwenen zodra er toenemende achtergrondruis was. De hoofdauteur, Dr. Henry Lai, is co-redacteur van Electromagnetic Biology and Medicine, een tijdschrift toegewijd aan de promotie van beweerde biologische schade door radio.

Het derde onderzoek veelvuldig gepromoot door anti-radio activisten zegt aan te tonen dat radio signalen een toename van bloedsuiker en diabetes veroorzaakt. Als je je afvraagt waarom zovelen van ons in een radio-gevulde wereld leven zonder diabetes dan ligt daar het antwoord op de kwaliteit van dit onderzoek. Het was Magda Havas' eigen onderzoek waarin zij het verslag publiceerde van vier mensen die zowel als diabetisch als “elektrosensitief” werden geïdentificeerd. Zij beweerden zich beter te voelen zodra zij uit de buurt van elektronische apparatuur bleven. Het onderzoek heeft in wezen geen enkele wetenschappelijke waarde. Wat was het enige tijdschrift dat haar artikel publiceerde? Dr. Lai's Electromagnetic Biology and Medicine.

Het trieste is dat deze wetenschappers de plank volledig hebben misgeslagen omdat niet-ioniserende straling tenminste één reëel effect heeft op levend weefsel en dat is hitte. Daarom voel je je warm in het zonlicht; alle andere bronnen waar wij aan blootgesteld worden (natuurlijk of kunstmatig) vallen in het niet bij de enorme productie van de zon. Als elektromagnetische straling een absorberend oppervlak raakt, zoals je huid, dan wordt die energie omgezet in warmte. Eenvoudige thermodynamica.

Als je een laserpen op je hand richt voel je niets. Een beetje energie van dat licht reflecteert van het zichtbare puntje en er wordt een beetje opgenomen door je hand en omgezet in warmte, maar onvoldoende om door je zenuwstelstel opgemerkt te worden. Maar als je het vermogen zou opvoeren naar dat van een industriële laser dan kan het een gat in je huid branden. Breng het weer terug naar het vermogen van een medische laser dan kan het een moedervlek wegbranden of een precisie snede maken. Dit is weefselschade door niet-ioniserende straling. Het mechanisme is eenvoudigweg hitte.

Er zijn andere medische applicaties voor RF-gegenereerde hitte op lagere frequenties dan het zichtbare licht. RF wordt ook gebruikt in de dermatologie en de arthroscopische-chirurgie. Het uitgangspunt is het koken en krimpen van collagene vezels. Dit wordt gebruikt om de huid te verstevigen en rimpels te verminderen, om bindweefsel te verkleinen en losse gewrichten strak te trekken, en het afsmelten van oppervlakken om gewrichten schoon te maken of om tumoren aan te pakken. Radiofrequentie-sondes worden gebruikt in arthroscopische chirurgie en ook al werken ze heel anders dan een magnetron, het principe is hetzelfde; maar dan met een lagere wattage (niet hoger dan 30W) en een veel lagere frequentie (ongeveer 6MHz). Aangezien deze radio frequenties op geen enkele wijze het lichaam doorboren wordt de sonde in direct contact gebracht met het gewricht. Het snel bewegende RF-veld draait de watermoleculen heen en weer en het oppervlak wordt heet door frictie, ook wel het diëlektrisch warmte effect genoemd. De temperatuur bereikt een hoogte van ongeveer 150°F/65°C. In de dermatologie wordt de medische pen gebruikt op de gerimpelde huid die een soortgelijke warmte afgeeft. Dit kan behoorlijk pijnlijk zijn en daarom zorgt de medische pen ook tegelijkertijd voor verkoeling. In een enkelpolige chirurgische sonde wordt het warmte effect extreem gelokaliseerd en gelimiteerd tot het oppervlak waarmee de sonde in contact staat; en in een bipolaire sonde is er beweging tussen twee dichtbij elkaar liggende elektroden en de warmte is gelimiteerd aan dat kleine stukje.

Laten wij de warmte afkomstig van een batterij of elektronische voeding buiten beschouwing, waarom voelen wij dan geen warmtestraling van een wi-fi centrale of een slimme meter of van andere bekende radiogolven? Dat komt omdat er lang niet genoeg vermogen is en omdat het niet zo geconcentreerd is als een laser. Het televisieprogramma Mythbusters heeft deze mythe ooit eens getest door een ongekookte kalkoen aan een high-power radar antenne op een schip te binden en er werd, zoals wij al hadden verwacht, geen warmte gemeten.

Op een dag zal de wetenschap wellicht veranderen en zullen wij weten dat er wel degelijk rede voor bezorgdheid over radio frequenties is. Maar tot dan geniet van alle diensten die radio verstrekt en vergeet niet om naar de ruis op de radio te luisteren. Het is best wel gaaf als je weet waar je eigenlijk naar luistert.

Vertaald door Nicoline Van Der Eyden. Op deze site is het (nog) niet mogelijk om reacties te lezen en te plaatsen. Daarvoor verwijzen we je naar het oorspronkelijke artikel, waar je ook de (Engels) gesproken podcast kunt vinden, alsmede literatuurreferenties en links naar gerelateerd materiaal.

Terug naar artikeloverzicht